Newsletter Tydzień w SEP

13 listopada 2025 roku Koło Zakładowe SEP przy TAURON Dystrybucja S.A. Oddział w Wałbrzychu zorganizowało Seminarium w obliczu współczesnych wyzwań technologicznych i gwałtownego przyśpieszenia IV rewolucji przemysłowej, której jesteśmy świadkami zmieniającej świat i opartej na rozwoju sztucznej inteligencji AI - kierowane troską zapewnienia bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej obiektów i infrastruktury energetycznej oraz w obliczu trwającej u granic Polski wojny na Ukrainie - zorganizowało w Sali konferencyjnej tego Oddziału, seminarium naukowo-techniczne pt.: „Nowe trendy w systemach ochrony technicznej infrastruktury krytycznej w energetyce zawodowej: zastosowanie sztucznej inteligencji, opartej na algorytmach uczenia maszynowego, w systemach ochrony technicznej obiektów energetycznych i infrastruktury energetycznej oraz problematyka ochrony antydronowej obiektów energetycznych i infrastruktury energetycznej”.

Seminarium to stanowi nie tylko wyraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej, w tym infrastruktury energetycznej, ale jest także spełnieniem ostatniej woli przedwcześnie zmarłego w kwietniu br., w wieku 67 lat śp. Jacka Grunta, byłego długoletniego Prezesa firmy EP&M, a także przyjaciela Oddziału Wałbrzyskiego SEP i jest owocem naszej wcześniejszej, wspólnej inicjatywy opartej na przesłankach zawartych w jego tytule. Inicjatywę organizacji niniejszego Seminarium/Konferencji przez Koło Zakładowe SEP przy TAURON Dystrybucja S.A. Oddział w Wałbrzychu z dużym uznaniem przyjął Prezes Stowarzyszenia Elektryków Polskich - prof. dr hab. inż. Sławomir Cieślik, kierując do Nas podziękowanie za zaproszenie na Seminarium poświęcone tak istotnym zagadnieniom dla bezpieczeństwa i niezawodności krajowej infrastruktury energetycznej i rozwojowi technologii opartych na sztucznej inteligencji oraz ich odpowiedzialnemu wykorzystaniu w sektorze energetycznym, stanowiącym obecnie jeden z kluczowych kierunków transformacji technicznej i organizacyjnej.

I.  Pierwsza część Seminarium rozpoczęła się prelekcją dr inż. Macieja Grunta pt. „Zastosowanie sztucznej inteligencji opartej na algorytmach uczenia maszynowego w systemach ochrony technicznej obiektów energetycznych i infrastruktury energetycznej”.

Na wstępie, dokonując wprowadzenia w tematykę prelekcji, prelegent omówił problematykę Dyrektywy NIS2 obowiązującej w obszarze UE w, min. wzmocnienie odporności cyfrowej i operacyjnej podmiotów kluczowych (m.in. energetyka i gaz, transport, telekomunikacja, infrastruktura wodno-kanalizacyjna).

Dla Systemów Ochrony Technicznej (SOT) oznacza to:

• obowiązek zarządzania ryzykiem w obszarze systemów technicznych i teleinformatycznych,
• wdrożenie środków proporcjonalnych do ryzyka – także opartych na innowacjach (AI, ML, automatyzacja),
• monitorowanie, logowanie i analiza zdarzeń – jako proces ciągły,
• raportowanie incydentów: 24 h; 72 h; /1 miesiąc,
• objęcie łańcucha dostaw (dostawcy systemów SOT, integratorzy, software).

Sztuczna Inteligencja (AI/) może realizować wymogi NIS2:

• inteligentne wykrywanie incydentów,
• predykcja awarii urządzeń SOT,
• ocena ryzyka w czasie rzeczywistym,
• analiza trendów bezpieczeństwa i ciągłości działania.

Następnie omówiono zagadnienia potencjalnych obszarów wykorzystania uczenia maszynowego w Systemach Ochrony Technicznej:

Monitoring zdarzeń i alarmów (SKD/SSWiN/CCTV):

• Fuzja alarmów i priorytetyzacja (risk scoring): korelacja alarmów z wielu domen (np. sabotaż czujki + tailgating z SKD + detekcja ruchu z CCTV) →ranking incydentów dla dyspozytora;
• Redukcja fałszywych alarmów:modele klasyfikacyjne uczone na historii reakcji; obniżenie obciążenia patroli i SOC;
• Anomalie behawioralne w SKD: nietypowe wzorce użycia kart/badges (czas, geografia, sekwencje przejść), wczesne sygnały nadużyć/insider;
• Wideo-analityka wspierająca ochronę: tailgating, pozostawiony obiekt, nieuprawniona obecność w strefie niebezpiecznej.

Utrzymanie i niezawodność (zasilanie/UPS/DC plants/HVAC/agregaty prądotwórcze): Predykcja awarii komponentów (baterie, zasilacze, falowniki, wentylatory):

• detekcja odchyleń trendów, model degradowania ogniw
• Prognostyka środowiskowa (temperatura, wilgotność, hot-spoty) → korekta pracy HVAC/agregatów i optymalizacja energii.
• Dynamiczne SLA dla serwisu: łączenie predykcji ryzyka z dostępnością techników i trasą – planowana interwencja przed przekroczeniem progów alarmowych.

 Ciągłość działania i reagowanie:

• Szacowanie wpływu incydentu (impact prediction): jak dany typ zdarzeń w SOT rezonuje na KSN/SNO (np. ryzyko utraty chłodzenia w węźle)
• Rekomendacje runbooków: podpowiedzi kroków reakcji na podstawie podobnych incydentów (retrieval-augmented runbooks)

    Jakość danych i cyber-higiena SOT:

• Detekcja dryftu czujników/kalibracji, braków w telemetrii, „martwych” czujek.
• Anomalie w ruchu sieciowym urządzeń SOT.

 

Sesja Q&A

Po prelekcji nastąpiła dyskusja, którą prowadził i moderował kol. Leszek Olszewski, w której udział wziął zaproszony Gość Specjalny reprezentujący centralną jednostkę organizacyjną SEP - Jacek Pontek - od września br. dyrektor Centralnego Ośrodka Szkolenia i Wydawnictw SEP w Warszawie, który w swoim wystąpieniu postulował, aby w analizie problematyki wykorzystania potencjału technologii opartych na algorytmach tzw. sztucznej inteligencji w systemach ochrony technicznej obiektów energetycznych i infrastruktury energetycznej, rozszerzyć horyzont  tematyki Seminarium  o potrzebę uwzględnienia determinantów natury formalno-prawnej oraz potrzebę weryfikacji i ujednolicenia nomenklatury do potrzeb właściwego rozumienia przedmiotu dyskusji. Warto, abyśmy oprócz wymogów wynikających z dyrektywy NIS2, która w głównej mierze dotyczy płaszczyzny cyberbezpieczeństwa, nieco więcej uwagi w naszych rozważaniach poświęcili jeszcze kilku innym aktom prawnym, o znacznie szerszym spektrum oddziaływania w kontekście przedmiotu dyskusji tj. min.:

1. Dyrektywę CER, która choć już spóźniona - jeżeli chodzi o implementację do naszego porządku krajowego - to merytorycznie dedykowana jest właśnie budowaniu odporności podmiotów krytycznych na zagrożenia typu klęski żywiołowe, terroryzm, czy też ataki w przestrzeni cybernetycznej.
2. Rozporządzenie 2024/1689 określane mianem AI Act, ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń i dyrektyw UE: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-UE/rozporzadzenie-2024-1689-w-sprawie-ustanowienia-zharmonizowanych-przepisow-72359064, które jako akt normatywny powszechnie obowiązujący, reguluje kwestie wdrażania i wykorzystania systemów sztucznej inteligencji na terenie Unii Europejskiej, w tym między innymi w zakresie dopuszczalności wykorzystywania określonych rozwiązań w obszarze ochrony infrastruktury krytycznej.
3. Pozostałe akty prawne UE odnoszące się do kwestii bezpieczeństwa i utrzymania ciągłości działania usług o kluczowym i krytycznym znaczeniu, realizowanych przez podmioty szeroko rozumianego sektora energetycznego.

 

Tezy autora opracowania do dyskusji: „…Bezpieczeństwo obiektów infrastruktury krytycznej w dobie konwergencji świata technologii operacyjnych (OT) i technologii informatycznych (IT), to jeden spójny problem odporności państwa i gospodarki: od zapór i kontroli dostępu przez łańcuch dostaw, po ciągłość działania i komunikację kryzysową. Polskie definicje infrastruktury krytycznej – obejmujące między innymi energię, łączność, sieci teleinformatyczne, finanse, wodę, zdrowie, transport, logistykę czy ratownictwo i inne usługi publiczne – jasno pokazują, jak szeroki i współzależny jest to system. Każde zakłócenie w jednej gałęzi może szybko, kaskadowo, przenieść się na pozostałe. Dyrektywa NIS 2 i Dyrektywa CER- to dwa akty prawno-regulacyjne Unii Europejskiej, w praktyce wyznaczające standardy ochrony obiektów infrastruktury krytycznej:

• dyrektywa NIS 2 – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 z 14 grudnia 2022 r. w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii,
• dyrektywa CER – dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2557 z 14 grudnia 2022 r. w sprawie odporności podmiotów krytycznych

Razem tworzą one dwa filary, łączące obowiązki zarządcze, techniczne i organizacyjne z wymogami ciągłości działania oraz egzekwowalną odpowiedzialnością kierownictwa. Dyrektywa NIS 2 kładzie nacisk na cyberbezpieczeństwo i zarządzanie ryzykiem w podmiotach kluczowych, a Dyrektywa CER – uzupełnia je, nakładając wymogi dotyczące ochrony i odporności fizycznej podmiotów krytycznych (od energetyki, łączności i transportu, infrastrukturę wodno-kanalizacyjnej, po ochronę zdrowia i administrację państwa).

Dyrektywa NIS 2 – przyjęta przez Unię Europejską w 2022 roku i obowiązująca od 16 stycznia 2023 roku – miała zostać implementowana do prawa krajowego do 17 października 2024 roku. Unia Europejska przypomina o opóźnieniach, a 7 maja 2025 roku Komisja Europejska wystosowała do 19 państw członkowskich, w tym Polski, uzasadnioną opinię w związku z nieprzekazaniem pełnych aktów transpozycyjnych NIS 2. To formalny etap procedury naruszeniowej, który może prowadzić do skierowania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i sankcji finansowych.

Dyrektywą CER ustanowione zostały krajowe ramy dotyczące odporności podmiotów krytycznych. W ich skład wchodzi przede wszystkim strategia w zakresie odporności podmiotów krytycznych, ocena ryzyka przeprowadzana przez państwa członkowskie oraz mechanizm identyfikacji podmiotów krytycznych. Każde państwo zobowiązane zostało do przyjęcia strategii odporności w terminie do 17 stycznia 2026 roku, a następnie aktualizowania jej co najmniej raz na cztery lata.

Konkluzja: Polska jest spóźniona z implementacją przepisów Dyrektywy NIS 2, jak i Dyrektywy CER. Więcej w artykule:  https://sektorobronny.pl/polska-spoznia-sie-z-wdrozeniem-dyrektyw-nis-2-i-cer-jak-zadbac-o-bezpieczenstwo-infrastruktury-wrazliwej-juz-teraz/

 

II.  Drugą część Seminarium kontynuował w formie prelekcji dr inż. Maciej Grunt pt.: „Problematyka systemów ochrony antydronowej dla ochrony infrastruktury krytycznej, w tym obiektów energetycznych i infrastruktury energetycznej” (współautor prelekcji płk. dypl. Leszek Krywiak)

Prelegent nawiązując do przesłanki „…w obliczu trwającej u granic Polski wojny na Ukrainie” stanowiącej wyzwanie do organizacji Seminarium i zajęcia się problematyką ochrony antydronowej infrastruktury krytycznej, postawił tezę, iż obecna wojna Rosji z Ukrainą jest wojną hybrydową opartą na doktrynie rosyjskiego generała Gierasimowa -opartą na wykorzystaniu i sianiu chaosu oraz dezinformacji i dezorientacji, permanentnego niepokoju i wywoływania konfliktów w społeczeństwie przeciwnika.

Plan prelekcji/prezentacji oparto na blokach tematycznych, które zostały przez prelegenta kolejno omówione:

• Dlaczego drony są zagrożeniem?
• Klasyfikacja systemów antydronowych,
• Technologie wykrywania dronów,
• Technologie neutralizacji/ unieszkodliwiania dronów stosowane na Ukrainie i w Unii Europejskiej,
• Przykłady wdrożeń systemów antydronowych,
• Uwarunkowania prawne stosowania systemów antydronowych.

Na zakończenie prelekcji głos zabrał nasz Gość Specjalny, Pan Jacek Pontek – dyrektor COSiW SEP, który w ramach dyskusji odniósł się do zagadnienia dotyczącego ochrony antydronowej obiektów energetycznych i infrastruktury energetycznej konkludując, iż warto abyśmy pamiętali, że temat ten dynamicznie rozwija się głównie w zakresie dostępności coraz to skuteczniejszych technologii. Warto jednak w dyskusji uwzględnić ograniczenia prawne w cywilnym wykorzystaniu systemów detekcji i neutralizacji dronów. Dodatkowo należy mieć na uwadze fakt, że detekcja oraz neutralizacja wrogich dronów racjonalnie powinna następować w pewnej odległości od chronionych obiektów, a to z kolei wiąże się z potrzebą zarządzania dodatkowymi ryzykami. W konsekwencji, być może warto rozważyć działania ukierunkowane na pilne dostosowanie uregulowań prawnych do potrzeb aktualnej i perspektywicznej charakterystyki identyfikowanych zagrożeń. Podsumowując podkreślił, że Seminarium, które odbyło, zasługuje na uznanie oraz dokumentacyjne utrwalenie i dalszą kontynuację.

Prelegenci:

dr inż. Maciej Grunt – Prezes firmy EP&M Electronic Power Market Sp. z o.o. 

dr inż. Maciej Grunt - jest badaczem i wykładowcą specjalizującym się w zagadnieniach z pogranicza sztucznej inteligencji, bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej oraz systemów obronnych. Kieruje pracami badawczo-rozwojowymi w firmie EP&M, koncentrując się na zaawansowanych systemach ochrony technicznej oraz rozwiązaniach monitoringu opartych na sztucznej inteligencji dla operatorów infrastruktury krytycznej.

Maciej Grunt uzyskał stopień doktora na Politechnice Wrocławskiej, gdzie jego prace dotyczyły systemów wspomagania decyzji oraz analityki predykcyjnej w zarządzaniu rozproszoną infrastrukturą. Odbył staż technologiczny na Uniwersytecie Cambridge oraz studia podyplomowe w London School of Economics and Political Science (LSE), pogłębiając interdyscyplinarne zrozumienie innowacji, polityki i bezpieczeństwa. Prowadzi zajęcia na Akademii Pomorskiej w Słupsku, gdzie wykłada cyberbezpieczeństwo, ochronę infrastruktury krytycznej i zarządzanie ryzykiem ICT.

płk. dypl. Leszek Krywiak - oficer Wojska Polskiego, specjalista w zakresie operacji specjalnych, logistyki wojskowej i ochrony infrastruktury krytycznej. Po zakończeniu służby czynnej pracuje jako ekspert i doradca w sektorze bezpieczeństwa, wspierając projekty dotyczące systemów ochronnych, analiz ryzyka i odporności infrastruktury krytycznej

Gość Specjalny: Jacek Pontek- emerytowany oficer Policji. W swojej dotychczasowej historii zawodowej min. realizował zadania związane ze zwalczaniem terroryzmu w kraju oraz w przestrzeni międzynarodowej. Jako wykładowca prowadził zajęcia w ramach szkolenia specjalistycznego w Zakładzie Wyszkolenia Specjalnego w Wyższej Szkole Policji w Szczytnie (aktualnie Akademia Policji w Szczytnie). Po przejściu na emeryturę, na gruncie posiadanych kompetencji podjął współpracę min. z podmiotami Skarbu Państwa, realizującymi cele statutowe w obszarach paliw gazowych, paliw płynnych, przemysłu chemicznego, energii cieplnej, energii elektrycznej. Aktywnie uczestniczył w kształtowaniu architektury odporności i bezpieczeństwa Terminalu LNG w Świnoujściu oraz w programie Baltic Pipe. Pełnił ustawowe funkcje Pełnomocnika ds. Ochrony Infrastruktury Krytycznej oraz Osoby wskazanej do kontaktu z podmiotami właściwymi w zakresie ochrony infrastruktury krytycznej. Współpracował z wieloma podmiotami rządowymi, w tym z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa w obszarze aktów prawnych oraz Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej. Decyzją ZG SEP od początku września bieżącego roku pełni funkcję dyrektora COSiW SEP.

Opracowanie: Leszek Olszewski

– prezes Koła Zakładowego SEP przy TAURON Dystrybucja S.A. Oddział w Wałbrzychu, Ekspert SEP w dziedzinie Elektronika i Telekomunikacja poz.32

Wykaz Ekspertów - Zespół Ekspertów SEP